Người trưởng thành tự quyết về đời mình. Nguyên tắc này nghe hiển nhiên nhưng hay bị bỏ qua trong thực tế.
Ai là người quyết định về đời sống của một người
- Chính người đó
- Nguyên tắc này áp dụng cho tất cả người trưởng thành
- Và không thay đổi vì ai đó có khuyết tật
- Đây là điểm xuất phát
- Mục thứ ba là điều cần nói rõ
Và mọi thứ khác trong bài này đều dựa trên nguyên tắc ấy.
Nếu việc ra quyết định khó khăn thì sao
- Thì hỗ trợ để họ quyết chứ không quyết thay
- Đưa thông tin ở dạng dễ hiểu
- Cho thời gian
- Và tôn trọng kết quả
- Mục đầu là ranh giới quan trọng nhất
Và hỗ trợ ra quyết định khác hẳn với ra quyết định thay.
Người thân lo lắng thì làm sao
- Nêu mối lo một cách rõ ràng và bàn bạc
- Nhưng quyết định cuối vẫn thuộc về người đó
- Lo lắng là chính đáng
- Thay quyền quyết thì không
- Mục cuối là ranh giới
Và nói ra mối lo là quyền của bạn, còn quyết thay thì không phải.
Thế nào là đồng ý thật sự
- Là khi người ta hiểu rõ lựa chọn
- Biết các phương án khác
- Và không bị thúc ép
- Thiếu một trong ba thì lời đồng ý đó chưa đầy đủ
- Mục cuối là phép kiểm
Và ba điều kiện này áp dụng cho mọi quyết định quan trọng.
Về chuyện đưa thông tin cho đủ
- Nêu các phương án chứ đừng nêu một phương án
- Nói cả mặt lợi và mặt bất lợi của từng phương án
- Dùng ngôn ngữ đơn giản
- Không có thông tin thì không có lựa chọn thật
- Mục cuối là điều cần thấy
Và đưa đúng một phương án rồi hỏi đồng ý không phải là cho lựa chọn.
Về chuyện cho đủ thời gian
- Đừng đòi quyết ngay
- Cho thời gian suy nghĩ và hỏi lại
- Quyết định lớn thì cần nhiều ngày
- Sự vội vàng làm hỏng chất lượng quyết định
- Mục thứ ba là điều hợp lý
Và ai cũng cần thời gian cho một quyết định lớn, đó không phải chuyện riêng của ai.
Về cách trình bày lựa chọn
- Trình bày ở dạng người ta tiếp nhận dễ nhất
- Bằng chữ, bằng hình, hoặc bằng lời
- Chia nhỏ một quyết định lớn thành các phần
- Cách trình bày ảnh hưởng tới khả năng quyết
- Mục thứ ba là mẹo hữu ích
Và chia nhỏ ra làm một quyết định lớn trở nên xử lý được.
Về chuyện chọn người hỗ trợ ra quyết định
- Chính người đó chọn ai hỗ trợ mình
- Người hỗ trợ giúp hiểu và cân nhắc
- Chứ không đưa ra kết luận thay
- Vai trò này cần được nói rõ từ đầu
- Mục thứ ba là ranh giới
Và nói rõ vai trò từ đầu giúp cả hai bên không vượt quá ranh giới đó.
Về chuyện ghi lại mong muốn
- Ghi lại những mong muốn quan trọng bằng văn bản
- Về nơi ở, về chăm sóc, về những điều bạn coi trọng
- Cho người thân biết bạn để ở đâu
- Điều này hữu ích trong nhiều tình huống
- Mục thứ hai là những mảng nên ghi
Và viết ra khi còn bình thường giúp mong muốn của bạn được biết tới về sau.
Về chuyện trong buổi khám
- Bác sĩ nên nói trực tiếp với người bệnh
- Quyết định điều trị thuộc về người bệnh
- Người đi cùng hỗ trợ chứ không quyết thay
- Nói rõ điều này ngay đầu buổi nếu cần
- Mục thứ ba là ranh giới cần giữ
Và trang này có hẳn một mục riêng về việc đi khám.
Về chuyện tôn trọng khi không đồng tình
- Sẽ có lúc bạn không đồng ý với lựa chọn của người thân
- Nói rõ mối lo của bạn một lần
- Rồi tôn trọng quyết định của họ
- Và vẫn ở đó hỗ trợ
- Mục cuối là điều khó nhất
Và ở lại hỗ trợ sau một quyết định mình không đồng ý là biểu hiện của tôn trọng thật.
Ba câu với mỗi rào cản
- Rào cản này nằm ở đâu, ở người hay ở nơi chốn
- Ai là người sửa được nó
- Thay đổi nhỏ nhất tạo khác biệt là gì
- Bài này thêm: người này đã có đủ thông tin để quyết chưa
Câu cuối là điểm riêng, và không đủ thông tin thì không có lựa chọn thật.
Rào cản nằm ở môi trường
- Hỗ trợ để họ quyết chứ không quyết thay
- Đồng ý thật sự cần đủ thông tin, biết phương án khác, và không bị thúc ép
- Nêu các phương án chứ đừng nêu một phương án
- Nói rõ mối lo một lần rồi tôn trọng quyết định
- Mục cuối là điều khó nhất nhưng quan trọng nhất
Hai mục giữa là hai điều kiện để một lời đồng ý có giá trị thật.
Hỏi trước khi tới một nơi mới
- Lối vào có bậc không, có lối dốc hoặc thang máy không
- Nhà vệ sinh có dùng được không
- Có chỗ đỗ xe gần lối vào không
- Thông tin có ở dạng nào khác ngoài loa và bảng chữ nhỏ không
- Người hỗ trợ đi cùng có vào được không
Có thông tin trước là điều kiện để tự quyết định có nên đi hay không.
Câu hỏi thường gặp
Ai là người quyết định về đời sống của một người?
Chính người đó. Nguyên tắc này áp dụng cho tất cả người trưởng thành, và không thay đổi vì ai đó có khuyết tật.
Nếu việc ra quyết định khó khăn thì sao?
Thì hỗ trợ để họ quyết chứ không quyết thay. Đưa thông tin ở dạng dễ hiểu, cho thời gian, và tôn trọng kết quả.
Người thân lo lắng thì làm sao?
Nêu mối lo một cách rõ ràng và bàn bạc, nhưng quyết định cuối vẫn thuộc về người đó. Lo lắng là chính đáng, thay quyền quyết thì không.
Thế nào là đồng ý thật sự?
Là khi người ta hiểu rõ lựa chọn, biết các phương án khác, và không bị thúc ép. Thiếu một trong ba thì lời đồng ý đó chưa đầy đủ.