Không phải mọi khó khăn đều là phân biệt đối xử, nhưng khi nó xảy ra thật thì có cách xử lý.
Làm sao biết đây là phân biệt đối xử
- Khi bạn bị đối xử khác đi vì khuyết tật chứ không vì năng lực
- Hoặc khi đề nghị điều chỉnh hợp lý bị từ chối
- Mà không có lý do chính đáng
- Hai dấu hiệu này khá rõ
- Mục thứ hai là tình huống hay gặp
Và từ chối mà không giải thích được lý do là điều đáng đặt câu hỏi.
Việc đầu tiên nên làm là gì
- Ghi lại ngày giờ và sự việc
- Ai có mặt
- Và những gì đã được nói
- Ghi ngay khi còn nhớ rõ
- Vì trí nhớ mờ đi rất nhanh
Và ghi chép cụ thể là nền tảng cho mọi bước sau đó.
Nên phản ánh với ai
- Bắt đầu từ kênh nội bộ
- Quản lý cấp trên, bộ phận nhân sự, hoặc ban giám hiệu
- Nếu không giải quyết được
- Thì hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức hỗ trợ
- Mục đầu là bước đầu tiên
Và đi đúng thứ tự làm cho phản ánh của bạn có trọng lượng hơn.
Tôi sợ bị trả đũa thì sao
- Đây là lo ngại chính đáng
- Hãy giữ ghi chép đầy đủ
- Dùng kênh chính thức bằng văn bản
- Và tìm tư vấn từ tổ chức hỗ trợ trước khi hành động
- Mục cuối là bước nên làm sớm
Và tư vấn trước khi hành động giúp bạn chọn được cách đi phù hợp nhất.
Về chuyện phân biệt với hiểu lầm
- Nhiều trường hợp là do thiếu hiểu biết chứ không phải cố ý
- Thử trao đổi trực tiếp trước nếu bạn thấy an toàn
- Nhiều chuyện giải quyết được ở bước này
- Nhưng nếu lặp lại sau khi đã nói thì khác
- Mục cuối là ranh giới
Và sự lặp lại sau khi đã được nhắc là dấu hiệu rất khác với một lần vô ý.
Về cách ghi chép
- Ghi sự việc chứ đừng ghi cảm xúc
- Ngày giờ, địa điểm, lời nói cụ thể
- Giữ lại tin nhắn và thư từ liên quan
- Lưu ở nơi riêng của bạn chứ không phải máy của nơi làm
- Mục cuối là điều rất quan trọng
Và ghi chép khách quan có sức nặng hơn nhiều so với lời kể cảm tính.
Về chuyện trao đổi trực tiếp
- Nói riêng và nói cụ thể về sự việc
- Nói bạn mong muốn điều gì khác đi
- Tránh quy kết động cơ
- Cho họ cơ hội sửa
- Mục thứ ba là điều khó nhất
Và tách sự việc khỏi suy đoán về ý định là kỹ năng quan trọng nhất ở đây.
Về chuyện phản ánh bằng văn bản
- Viết ngắn gọn và theo trình tự thời gian
- Nêu sự việc và nêu đề nghị cụ thể
- Giữ lại bản sao và bằng chứng đã gửi
- Ghi lại ngày gửi và người nhận
- Mục thứ ba là việc không được quên
Và giữ bản sao của chính thư mình gửi là nguyên tắc cơ bản.
Về chuyện tìm người đồng hành
- Đừng đi qua chuyện này một mình
- Nói với người bạn tin tưởng
- Tìm tổ chức hỗ trợ trong lĩnh vực này
- Họ có kinh nghiệm với các tình huống tương tự
- Mục thứ ba là nguồn hỗ trợ tốt nhất
Và các tổ chức này biết rõ quy trình và các lựa chọn hiện có.
Về chuyện giữ sức cho mình
- Quá trình này có thể kéo dài và mệt mỏi
- Giữ giấc ngủ và các mối quan hệ
- Đặt giới hạn thời gian dành cho việc này mỗi ngày
- Sức khoẻ của bạn quan trọng hơn
- Mục cuối là điều cần nhớ
Và một quá trình dài cần được đi bằng nhịp bền chứ không bằng dốc sức.
Về chuyện cân nhắc các lựa chọn
- Theo tới cùng là một lựa chọn
- Tìm nơi khác cũng là một lựa chọn
- Không có lựa chọn nào là sai
- Quyết định theo hoàn cảnh thật của bạn
- Mục thứ ba là điều muốn nói rõ
Và rời đi không phải là bỏ cuộc, đó có thể là quyết định đúng đắn nhất.
Ba câu với mỗi rào cản
- Rào cản này nằm ở đâu, ở người hay ở nơi chốn
- Ai là người sửa được nó
- Thay đổi nhỏ nhất tạo khác biệt là gì
- Bài này thêm: tôi đã ghi lại sự việc này chưa
Câu cuối là điểm riêng, và nó nên được làm ngay trong ngày sự việc xảy ra.
Rào cản nằm ở môi trường
- Ghi lại sự việc ngay khi còn nhớ rõ, ghi sự việc chứ không ghi cảm xúc
- Thử trao đổi trực tiếp trước nếu bạn thấy an toàn
- Dùng kênh chính thức bằng văn bản và giữ bản sao
- Tìm tổ chức hỗ trợ tư vấn trước khi hành động
- Mục cuối là bước nên làm sớm nhất
Hai mục giữa là hai bước nên đi theo đúng thứ tự đó.
Hỏi trước khi tới một nơi mới
- Lối vào có bậc không, có lối dốc hoặc thang máy không
- Nhà vệ sinh có dùng được không
- Có chỗ đỗ xe gần lối vào không
- Thông tin có ở dạng nào khác ngoài loa và bảng chữ nhỏ không
- Người hỗ trợ đi cùng có vào được không
Cách một nơi trả lời năm câu này cũng nói lên nhiều điều về nơi đó.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết đây là phân biệt đối xử?
Khi bạn bị đối xử khác đi vì khuyết tật chứ không vì năng lực, hoặc khi đề nghị điều chỉnh hợp lý bị từ chối mà không có lý do chính đáng.
Việc đầu tiên nên làm là gì?
Ghi lại: ngày giờ, sự việc, ai có mặt, và những gì đã được nói. Ghi ngay khi còn nhớ rõ, vì trí nhớ mờ đi rất nhanh.
Nên phản ánh với ai?
Bắt đầu từ kênh nội bộ: quản lý cấp trên, bộ phận nhân sự, hoặc ban giám hiệu. Nếu không giải quyết được thì hỏi cơ quan có thẩm quyền hoặc tổ chức hỗ trợ.
Tôi sợ bị trả đũa thì sao?
Đây là lo ngại chính đáng. Hãy giữ ghi chép đầy đủ, dùng kênh chính thức bằng văn bản, và tìm tư vấn từ tổ chức hỗ trợ trước khi hành động.