Đây là nguyên tắc đơn giản nhất và cũng bao quát nhất. Nắm được nó thì phần lớn tình huống đều xử lý được.
Nguyên tắc này nghĩa là gì
- Là đặt con người lên trước tình trạng
- Khi nói và viết
- Người khuyết tật
- Thay vì gọi ai đó bằng chính tên tình trạng của họ
- Mục thứ ba là ví dụ chuẩn
Và trật tự từ trong câu nói lên thứ tự ưu tiên trong đầu người nói.
Vì sao nó quan trọng
- Vì nó nhắc rằng tình trạng chỉ là một phần của con người
- Chứ không phải toàn bộ
- Một người còn rất nhiều thứ khác
- Nghề nghiệp, sở thích, gia đình
- Mục thứ ba là điều cần nhớ
Và không ai muốn được giới thiệu chỉ bằng một đặc điểm duy nhất.
Có khi nào không cần nhắc tới tình trạng không
- Rất thường xuyên
- Trước khi nhắc tới hãy hỏi
- Thông tin đó có liên quan tới điều đang nói không
- Phần lớn trường hợp là không
- Mục cuối là điều đáng nhớ
Và cách tốt nhất để nói cho đúng nhiều khi là không nhắc tới nó.
Có ngoại lệ nào không
- Có
- Một số người tự nhận theo cách khác
- Và muốn được gọi theo cách đó
- Lựa chọn của chính họ luôn được ưu tiên
- Mục cuối là nguyên tắc cao nhất
Và mọi quy tắc chung đều nhường chỗ cho lựa chọn của người trong cuộc.
Về chuyện kiểm một câu nhanh
- Đọc lại câu và xem từ nào đứng trước
- Con người hay tình trạng
- Nếu tình trạng đứng trước thì đảo lại
- Phép kiểm này mất một giây
- Mục thứ ba là cách sửa
Và sau một thời gian thì việc đảo lại trở thành phản xạ.
Về chuyện giới thiệu một người
- Giới thiệu bằng tên và bằng việc họ làm
- Không cần nhắc tới tình trạng
- Trừ khi nó liên quan trực tiếp
- Hoặc chính họ muốn nhắc
- Mục cuối là ranh giới
Và một lời giới thiệu bình thường là điều ai cũng mong muốn.
Về chuyện hỏi thăm
- Hỏi thăm về công việc, gia đình, sở thích như với mọi người
- Đừng để mọi câu chuyện xoay quanh tình trạng của họ
- Họ cũng chán nói về chuyện đó
- Nói chuyện bình thường là món quà
- Mục thứ ba là điều rất đúng
Và được nói chuyện về thứ khác là điều nhiều người mong nhất.
Về chuyện mô tả cho cụ thể
- Khi cần nhắc tới thì mô tả cụ thể
- Người sử dụng xe lăn, người khiếm thính
- Cụ thể thì rõ ràng hơn từ chung chung
- Và cũng ít mang sắc thái hơn
- Mục thứ ba là lý do
Và mô tả cụ thể giúp người nghe hình dung đúng thay vì đoán; ở nơi làm việc thì nói về vai trò và kết quả, đừng để tình trạng thành nhãn dán trong nhóm.
Về chuyện nói với trẻ em
- Dạy trẻ gọi bạn bằng tên
- Giải thích khác biệt một cách bình thản
- Nhấn vào những gì giống nhau nhiều hơn
- Trẻ học thái độ từ cách người lớn nói
- Mục cuối là điều quan trọng nhất
Và một câu giải thích bình thản dạy nhiều hơn mười lời nhắc nhở.
Về chuyện áp dụng cho chính mình
- Nếu bạn là người khuyết tật thì bạn tự chọn cách gọi
- Bạn cũng có thể nói với người khác cách bạn muốn
- Không cần giải thích dài dòng
- Một câu ngắn là đủ
- Mục thứ hai là quyền của bạn
Và nói ra cách mình muốn được gọi là việc hoàn toàn bình thường.
Về chuyện nguyên tắc không thay được hành động
- Nói đúng là bước đầu
- Nhưng bỏ rào cản mới là việc chính
- Đừng dừng lại ở ngôn ngữ
- Hành động cụ thể mới đổi được điều kiện
- Mục cuối là luận điểm của cả trang
Và đây là điều trang này nhắc lại trong mọi bài viết.
Ba câu với mỗi rào cản
- Rào cản này nằm ở đâu, ở người hay ở nơi chốn
- Ai là người sửa được nó
- Thay đổi nhỏ nhất tạo khác biệt là gì
- Bài này thêm: thông tin này có liên quan tới điều đang nói không
Câu cuối là điểm riêng, và trả lời không thì tốt nhất là đừng nhắc tới.
Rào cản nằm ở môi trường
- Đặt con người lên trước tình trạng khi nói và viết
- Phần lớn trường hợp không cần nhắc tới tình trạng
- Khi cần nhắc thì mô tả cụ thể thay vì dùng từ chung chung
- Lựa chọn của chính người trong cuộc luôn được ưu tiên
- Mục cuối là nguyên tắc cao nhất
Hai mục giữa là hai phép kiểm nhanh áp dụng được ngay khi đang nói.
Hỏi trước khi tới một nơi mới
- Lối vào có bậc không, có lối dốc hoặc thang máy không
- Nhà vệ sinh có dùng được không
- Có chỗ đỗ xe gần lối vào không
- Thông tin có ở dạng nào khác ngoài loa và bảng chữ nhỏ không
- Người hỗ trợ đi cùng có vào được không
Hỏi về nơi chốn chứ không hỏi về con người, đó cũng là tinh thần của bài này.
Câu hỏi thường gặp
Nguyên tắc này nghĩa là gì?
Là đặt con người lên trước tình trạng khi nói và viết. Người khuyết tật thay vì gọi ai đó bằng chính tên tình trạng của họ.
Vì sao nó quan trọng?
Vì nó nhắc rằng tình trạng chỉ là một phần của con người, chứ không phải toàn bộ. Một người còn rất nhiều thứ khác.
Có khi nào không cần nhắc tới tình trạng không?
Rất thường xuyên. Trước khi nhắc tới, hãy hỏi thông tin đó có liên quan tới điều đang nói không. Phần lớn trường hợp là không.
Có ngoại lệ nào không?
Có. Một số người tự nhận theo cách khác và muốn được gọi theo cách đó. Lựa chọn của chính họ luôn được ưu tiên.